Soru 1

İlk Türk devletlerinde ülke yönetimini kolaylaştırmak amacıyla "ikili teşkilat" sistemi uygulanmıştır. Bu sisteme göre devlet; doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılır, asıl hükümdar (kağan) kutsal kabul edilen doğuda otururken, batıyı kağanın kardeşi "yabgu" unvanıyla yönetirdi.

İkili teşkilat sisteminin uygulanmasının temel amacı ve sonuçları dikkate alındığında, bu sistemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A

Demokratik yönetim anlayışının mutlak bir şekilde yerleşmesini sağlayarak taht kavgalarını önlemiştir.

B

Hükümdarın dini yetkilerini sınırlandırarak laik bir devlet düzeninin kurulmasına öncülük etmiştir.

C

Batı kanadını yöneten yabgunun iç ve dış işlerinde tamamen bağımsız hareket etmesini zorunlu kılmıştır.

D

Geniş sınırların yönetimini kolaylaştırırken merkezi otoritenin zayıflamasına ve bölünmelere zemin hazırlamıştır.

E

Dış saldırılara karşı ülkenin savunmasını tamamen imkansız hale getirerek askeri zafiyet oluşturmuştur.

Soru 2

Uygur Devleti'ni yıkarak Ötüken'de devlet kuran Kırgızlar, tarih sahnesinde önemli izler bırakmışlardır.

Kırgızların tarih sahnesindeki faaliyetleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Kırgızlara ait bir özellik değildir?

A

Yenisey Nehri boylarında kendilerine ait kitabeler bırakmaları

B

İslamiyet'i resmi devlet dini olarak kabul eden ilk Türk devleti olmaları

C

Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı'nı oluşturmaları

D

Uygur Devleti'ne son vererek Ötüken merkezli egemenlik kurmaları

E

Moğol hakimiyetini kabul eden ilk Türk devleti olmaları

Soru 3

Coğrafi bir terim olarak "Türkiye" (Turquia) ifadesi tarih boyunca farklı bölgeleri tanımlamak için kullanılmıştır. Bizans kaynaklarında 6. yüzyılda Orta Asya için kullanılan bu ifade, zamanla farklı bölgeleri de kapsamıştır.

Tarihsel süreçte Bizans kaynaklarında "Türkiye" ifadesinin sırasıyla Orta Asya, Karadeniz'in kuzeyi ve Anadolu için kullanılmış olması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

A

İpek Yolu ticaretinin tamamen Türklerin kontrolüne girdiğinin

B

Türklerin tek bir siyasi çatı altında birleştiğinin

C

Türklerin yerleşik hayata geçiş süreçlerinin tamamlandığının

D

Bizans İmparatorluğu'nun Türk kültürünü tamamen benimsediğinin

E

Türk göçlerinin ve egemenlik alanlarının zamanla batıya kaydığının

Soru 4

İlk Türk devletlerinde eli silah tutan her kadın ve erkek asker kabul edilirdi. Düzenli ve ücretli bir ordu bulunmaz, savaş zamanı tüm halk orduyu oluştururdu. Bu duruma "ordu-millet" anlayışı denirdi.

İlk Türk devletlerindeki "ordu-millet" anlayışının ortaya çıkmasında ve gelişmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi savunulamaz?

A

Sınıflı toplum yapısının askeri ayrıcalıkları zorunlu kılmasının

B

Dış tehditlere karşı toplumsal savunma bilincinin yüksek olmasının

C

Hayvancılıkla uğraşmanın binicilik ve savaşçılık becerilerini geliştirmesinin

D

Bozkır hayatının getirdiği sürekli mücadele ve güvenlik ihtiyacının

E

Konar-göçer yaşam tarzının her an savaşa hazır olmayı gerektirmesinin

Soru 5

İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise "kurultay" veya "toy" denirdi. Kurultaya kağan, hatun, hanedan üyeleri, boy beyleri ve askeri yöneticiler katılırdı. Kağanın kararları kurultayda tartışılır ve bazen kabul edilmeyebilirdi.

Kurultayın bu yapısı ve işleyişi göz önüne alındığında, ilk Türk devletlerindeki yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A

Kadınların devlet yönetiminde hiçbir şekilde söz sahibi olamadığını

B

Kağanın otoritesinin meclis kararlarıyla dengelenebildiğini

C

Teokratik bir yönetim yapısının devlet işlerinde egemen kılındığını

D

Kağanın yetkilerinin sınırsız ve mutlak bir güce dayandığını

E

Halkın doğrudan temsil edildiği parlamenter bir sistemin uygulandığını

Soru 6

Hazar Hakanlığı'nda yöneticiler Museviliği benimsemişken, halk arasında Hristiyanlık, İslamiyet, Musevilik ve Gök Tanrı inancı bir arada özgürce yaşanmıştır. Mahkemelerde her dinin temsilcisinden oluşan bir hakimler kurulu görev yapmıştır.

Hazarlardaki bu dini çeşitlilik ve adalet mekanizması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

A

Devletin teokratik kurallarla katı bir şekilde yönetildiğinin

B

Siyasi birliğin dini ortaklık sayesinde korunduğunun

C

Museviliğin tüm halk tarafından zorla kabul ettirildiğinin

D

Dış ticaretin sadece Musevi tüccarlar eliyle yürütüldüğünün

E

Dini hoşgörünün ve adaletli bir yönetim anlayışının egemen olduğunun

Soru 7

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini kabul etmişlerdir. Bu dinin hayvansal gıdaların tüketilmesini ve savaşmayı yasaklaması, Uygurların yaşam tarzında köklü değişikliklere yol açmıştır.

Maniheizm dininin kabul edilmesinin Uygur toplumunda yol açtığı aşağıdaki değişimlerden hangisi, doğrudan yerleşik hayata geçildiğinin bir kanıtı olamaz?

A

Savaşçılık özelliklerinin zayıflaması ve askeri mücadelenin azalması

B

Toprağa bağlı mülkiyet kavramının ve ticaret hukukunun gelişmesi

C

Şehirlerin kurularak etrafının surlarla çevrilmesi

D

Tapınak, saray ve ev gibi kalıcı mimari eserlerin inşa edilmesi

E

Tarımsal üretimin başlaması ve sulama kanallarının yapılması

Soru 8

Karluklar, 751 Talas Savaşı'nda Çinlilere karşı Abbasileri destekleyerek savaşın kazanılmasında ve Orta Asya'nın Çinlileşmesinin önlenmesinde önemli rol oynamışlardır. Bu olaydan sonra İslamiyet'i kabul eden ilk Türk boyu olmuşlardır.

Karlukların Talas Savaşı'ndaki bu tutumu ve sonrasındaki gelişmeler, aşağıdakilerden hangisine zemin hazırlamıştır?

A

Çin'in Orta Asya'daki egemenliğinin kesin olarak pekişmesine

B

Kök Türk Devleti'nin yıkılarak yerine Uygur Devleti'nin kurulmasına

C

Türklerin göçebe yaşam tarzını tamamen terk etmesine

D

Türk-İslam tarihinin başlamasına ve kültürel etkileşimin hızlanmasına

E

Abbasilerin Türkleri tamamen kendi egemenlikleri altına almasına

Soru 9

Atın evcilleştirilmesi ve tekerlekli arabaların (göç evleri) kullanılmasının, ilk Türk topluluklarına sağladığı askeri ve sosyal avantajlar göz önüne alındığında, bu durumun aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenemez?

A

Olumsuz iklim şartları ve dış baskılar karşısında kolayca yer değiştirebilmelerine

B

Farklı coğrafyalarda yeni Türk devletlerinin kurulmasına ve Türk kültürünün yayılmasına

C

Geniş bozkır alanlarında hızlı ve etkin bir haberleşme ağının kurulmasına

D

Savaşlarda manevra kabiliyetinin artmasına ve ani baskın gücünün elde edilmesine

E

Farklı kültürlerin etkisi altında kalarak milli benliklerini tamamen kaybetmelerine

Soru 10

Pazırık Kurganı'nda yapılan kazılarda dünyanın en eski halılarından biri olan Pazırık Halısı'nın yanı sıra, at koşum takımları, ahşap arabalar, altın ve gümüş süs eşyaları ile mumyalanmış cesetler bulunmuştur.

Bu arkeolojik buluntulardan yola çıkılarak ilk Türk toplulukları hakkında aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılamaz?

A

Dokumacılık ve maden işlemeciliğinde ileri gidildiğine

B

Ölü gömme adetlerinde belirli tekniklerin uygulandığına

C

Ölümden sonraki yaşama inanıldığına

D

Tarımsal üretimin temel geçim kaynağı haline geldiğine

E

Hayvanların evcilleştirilerek günlük yaşamda kullanıldığına

Soru 11

Peçenekler, devlet kuramamış ancak Karadeniz'in kuzeyinde ve Balkanlar'da etkili olmuş bir Türk boyudur. Bizans ordusunda ücretli askerlik yapan Peçenekler, 1071 Malazgirt Savaşı'nda Büyük Selçuklu ordusunun Türk olduğunu fark ederek Selçuklu safına geçmişlerdir.

Peçeneklerin Malazgirt Savaşı sırasında taraf değiştirerek Selçuklu ordusuna katılması, aşağıdakilerden hangisinin askeri ve siyasi kararlarda etkili olduğunu gösterir?

A

Mezhep çatışmalarının ordu içindeki disiplini bozmasının

B

Selçukluların daha yüksek ücret teklif etmesinin

C

Bizans'ın Peçenekleri tamamen asimile etmek istemesinin

D

Soydaşlık bilincinin ve ortak kültürel bağların

E

Bizans İmparatorluğu'nun ekonomik olarak çöküşe geçmesinin

Soru 12

Orhun Abideleri'nde yer alan "Fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım. Açları doyurdum, çıplakları giydirdim." ifadeleri dikkat çekicidir.

Orhun Abideleri'nde geçen bu ifadeler, ilk Türk devletlerindeki hangi devlet anlayışının doğrudan bir göstergesidir?

A

Teokratik devlet anlayışının

B

Federal devlet anlayışının

C

Oligarşik devlet anlayışının

D

Sosyal devlet anlayışının

E

Sömürgeci devlet anlayışının

Soru 13

İlk Türk devletlerinde hukukun temelini yazısız hukuk kuralları olan "töre" oluştururdu. Töre; gelenekler, kurultay kararları ve kağanın emirlerinden meydana gelirdi. Ancak törenin adalet (könilik), eşitlik (tüzlük), iyilik (uzluk) ve insanlık (kişilik) gibi değişmez ilkeleri vardı.

Törenin değişmez ilkelerinin bulunması ve kağan dahil herkesin töreye uymak zorunda olması, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin varlığını kanıtlar?

A

Hükümdarın yasama yetkisinin sınırsız olduğunu

B

Sınıfsal farklılıkların yasal güvence altına alındığını

C

Yazılı hukuk sisteminin erken dönemde geliştiğini

D

Dini kuralların hukuk sistemine tamamen yön verdiğini

E

Kanun üstünlüğü ve adalet anlayışının benimsendiğini

Soru 14

Tarihte bilinen ilk Türk topluluğu olan İskitler (Sakalar), maden işlemeciliğindeki ustalıkları nedeniyle "Bozkırın Kuyumcuları" olarak adlandırılmıştır. Sanatlarında hayvan mücadele sahnelerini konu alan "hayvan üslubu"nu kullanmışlardır.

İskitlerin sanat eserlerinde yırtıcı hayvanların birbirleriyle mücadelesini ve av sahnelerini yoğun bir şekilde işlemeleri, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir yansımasıdır?

A

Tek tanrılı dinlerin getirdiği tasvir yasaklarının aşılmak istenmesinin

B

Mücadeleci yaşam tarzının ve doğayla iç içe olmanın

C

Yerleşik hayata geçişle birlikte doğaya duyulan özlemin

D

Siyasi birliğin tek bir merkezden yönetilmesinin getirdiği otoritenin

E

Komşu uygarlıklarla yapılan barışçıl ticari ilişkilerin

Soru 15

İlk Türk topluluklarının Orta Asya'dan dünyanın farklı bölgelerine göç etmesinde iklim değişiklikleri, kuraklık, nüfus artışı, otlak yetersizliği, boylar arası mücadeleler ve Çin baskısı gibi nedenler etkili olmuştur.

Türk göçlerinin nedenleri ve sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, bu göç hareketlerinin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulamaz?

A

Avrupa ve Ön Asya'nın etnik ve siyasi yapısının değişmesine

B

Gidilen bölgelerdeki yerel halklarla kültürel etkileşim yaşanmasına

C

Farklı bölgelerde yeni Türk devletlerinin kurulmasına

D

Türk tarihinin tek bir coğrafyada ve bütüncül olarak incelenmesinin zorlaşmasına

E

Türk boyları arasında inanç ve dil birliğinin kesin olarak korunmasına

Soru 16

Bozkır ikliminin sertliği ve tarıma elverişsiz toprak yapısı, Türk topluluklarını hayvancılığa ve buna bağlı olarak konar-göçer bir yaşam tarzına yönlendirmiştir. Bu yaşam tarzı, Türklerin askeri ve sosyal yapısını doğrudan şekillendirmiştir.

Bozkır coğrafyasının bu özelliklerinin, ilk Türk topluluklarında aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkmasında doğrudan etkili olduğu savunulamaz?

A

Sınıfsız ve imtiyazsız bir toplumsal yapının şekillenmesinde

B

Toprağa bağlı mülkiyet hukukunun ve feodal yapıların gelişmesinde

C

Taşınabilir sanat eserlerinin ve hafif silahların tercih edilmesinde

D

Hukuk kurallarının pratik, hızlı uygulanabilir ve yazısız olarak gelişmesinde

E

Hızlı organize olabilen, disiplinli ve dinamik bir askeri yapının kurulmasında

Soru 17

İlk Türklerde ölen kişilerin arkasından "yuğ" adı verilen cenaze törenleri düzenlenir, mezarlarına (kurgan) hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar "balbal" adı verilen taş heykeller dikilirdi.

İlk Türk devletlerindeki bu uygulamalar, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesi değildir?

A

Ölümden sonraki yaşam inancının varlığının

B

Tek tanrılı inanç sisteminden tamamen uzaklaşıldığının

C

Savaşçılık özelliklerinin toplumsal olarak ödüllendirildiğinin

D

Sanatsal faaliyetlerin inanç sistemiyle ilişkili olduğunun

E

Ölen kişiye ve hatırasına saygı gösterildiğinin

Soru 18

Kök Türk Devleti, İpek Yolu ticaretini kontrol altında tutabilmek amacıyla önce Sasanilerle ittifak kurarak Akhun Devleti'ni yıkmış, daha sonra ise Sasanilere karşı Bizans İmparatorluğu ile ittifak yapmıştır.

Kök Türk Devleti'nin bu dış politika hamleleri, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

A

İpek Yolu'nun kontrolünün tamamen Bizans'a bırakıldığının

B

Bizans İmparatorluğu'nun Türk egemenliği altına girdiğinin

C

Sasanilerin Orta Asya'daki Türk varlığına tamamen son verdiğinin

D

Ekonomik çıkarlar doğrultusunda pragmatik ittifaklar kurulduğunun

E

Dini birlikteliklerin siyasi ittifaklarda belirleyici olduğunun

Soru 19

İlk Türk devletlerinde toplumsal yapı küçükten büyüğe doğru; oguş (aile), urug (aileler birliği/sülale), bod (boy), bodun (boylar birliği/millet) ve il (devlet) şeklinde teşkilatlanmıştır.

Türk toplumsal yapısını oluşturan bu hiyerarşik basamaklar dikkate alındığında, devletin (il) kurulması ve yaşatılması aşağıdakilerden hangisinin varlığına ve gücüne doğrudan bağlıdır?

A

Boyların bir araya gelerek ortak bir amaç etrafında birleşmesine

B

Sadece merkezi bürokrasinin ve yazılı kanunların etkinliğine

C

Göçebe yaşamın terk edilerek tamamen yerleşik hayata geçilmesine

D

Dış ülkelerle yapılan ticari anlaşmaların sürekliliğine

E

Sınıfsal ayrıcalıklara dayalı toprak aristokrasisinin kurulmasına

Soru 20

İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. "Kut" adı verilen bu yetki kan yoluyla hanedanın erkek üyelerine geçerdi.

Kut inancının hanedanın tüm erkek üyelerine kan yoluyla geçmesi kuralının, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olduğu savunulamaz?

A

Mutlak ve merkeziyetçi monarşinin kalıcı olarak güçlenmesine

B

Tahta geçişte kesin ve net bir kuralın belirlenememesine

C

Devletlerin kısa sürede parçalanıp yıkılmasına

D

Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının yerleşmesine

E

Sık sık taht kavgalarının yaşanmasına

Avrasya'da İlk Türk İzleri ve Coğrafi Çevre - Test 7

Hatalı Soru Bildirimi