Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yıllık hareketi nedeniyle farklı yarım kürelerde yer alan merkezlerde mevsimsel süreçler ve gece-gündüz süreleri zıt yönde gelişim gösterir. Ekvator'a eşit uzaklıkta (aynı enlem derecesine sahip) fakat farklı yarım kürelerde bulunan iki merkezden birinde yaşanan gündüz süresi, aynı tarihte diğer merkezde yaşanan gece süresine tam olarak eşittir.

Dünya üzerindeki X ve Y şehirlerinde yılın belirli iki farklı tarihinde gerçekleştirilen gözlemlere ilişkin şu veriler elde edilmiştir:

• 21 Haziran tarihinde X şehrinde gündüz süresi 14 saat ölçülürken, Y şehrinde gündüz süresi 10 saat olarak ölçülmüştür.
• 21 Aralık tarihinde X şehrinde gündüz süresi 10 saat ölçülürken, Y şehrinde gündüz süresi 14 saat olarak ölçülmüştür.

Bu bilgilere göre X ve Y şehirleri ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde dönencelerin dışında yer aldıkları bilinen K ve L şehirlerinde, 21 Mart ile 21 Haziran tarihleri arasında yapılan gözlemlerde şu bilgilere ulaşılmıştır:

• K şehrinde: Öğle vakti yatay birim yüzeye aktarılan güneş enerjisi miktarı her geçen gün artmış ve 21 Haziran tarihinde yıl içindeki en yüksek değerine ulaşmıştır.
• L şehrinde: Aynı zaman aralığında öğle vakti yatay birim yüzeye aktarılan güneş enerjisi miktarı her geçen gün azalmış ve 21 Haziran tarihinde yıl içindeki en düşük değerine ulaşmıştır.

Buna göre, 21 Haziran tarihinden 23 Eylül tarihine kadar geçen süreç dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde dönencelerin dışında yer aldıkları bilinen A ve B şehirlerinde, 21 Aralık tarihinden 21 Mart tarihine kadar geçen üç aylık zaman diliminde özdeş koşullarda gerçekleştirilen bilimsel gözlemlerde şu verilere ulaşılmıştır:

• A şehrinde: Yatay düzlemde öğle vakti (yerel saat 12.00) birim ışık akısının aydınlattığı zemin alanı her gün kademeli olarak küçülürken, gün içindeki aydınlanma (gündüz) süresi her geçen gün uzamıştır.
• B şehrinde: Yatay düzlemde öğle vakti (yerel saat 12.00) birim ışık akısının aydınlattığı zemin alanı her gün kademeli olarak büyürken, gün içindeki aydınlanma (gündüz) süresi gece süresinden daha uzun kalmaya devam etmiştir.

Buna göre, gözlemin yapıldığı zaman dilimi ve söz konusu şehirlerle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Dünya üzerindeki X, Y ve Z kentlerinde bir takvim yılı boyunca öğle vakti (yerel saat 12.00) Güneş ışınlarının zeminle yaptığı açılar takip edilerek şu bilgilere ulaşılmıştır:

• X kentinde Güneş ışınları yılda iki kez zemine dik ($90^\circ$) açıyla düşmekte, ancak bu durum ekinoks (21 Mart ve 23 Eylül) tarihlerinde gerçekleşmemektedir.
• Y kentinde Güneş ışınları bir takvim yılı boyunca yalnızca bir kez zemine dik ($90^\circ$) açıyla düşmektedir.
• Z kentinde Güneş ışınları yıl boyunca hiçbir zaman zemine dik düşmemekte, ancak yıl içindeki en büyük geliş açısı 21 Aralık tarihinde ölçülmektedir.

Buna göre X, Y ve Z kentlerinin coğrafi konumları ve bu kentlerde yaşanan olaylar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerindeki konumları birbirinden farklı olan K, L ve M şehirlerinde bir yıl boyunca yaşanan en uzun gündüz ile en kısa gündüz arasındaki zaman farkı ve belirli bir zaman aralığındaki gündüz süresi değişimi incelenerek şu bulgulara ulaşılmıştır:

• K şehrinde: En uzun gündüz ile en kısa gündüz süresi arasındaki fark $0$ saattir.
• L şehrinde: En uzun gündüz ile en kısa gündüz süresi arasındaki fark $4$ saattir.
• M şehrinde: En uzun gündüz ile en kısa gündüz süresi arasındaki fark $10$ saattir.
• 23 Eylül'den 21 Aralık'a kadar geçen süreçte L şehrinde gündüz süresi kısalırken M şehrinde gündüz süresi uzamaktadır.

Buna göre K, L ve M şehirleri ile ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde Yengeç Dönencesi ile Kuzey Kutup Dairesi arasında yer alan X şehri ile Oğlak Dönencesi ile Güney Kutup Dairesi arasında yer alan Y şehrinde bir yıl boyunca yapılan gözlemlerde şu verilere ulaşılmıştır:

• X şehrinde 21 Haziran tarihinde gece ve gündüz süreleri arasındaki fark, Y şehrinde 21 Aralık tarihinde gece ve gündüz süreleri arasındaki farka eşittir.
• 21 Haziran tarihinde X şehrinde öğle vakti birim yüzeye aktarılan ışık enerjisi miktarı, 21 Aralık tarihinde Y şehrinde öğle vakti birim yüzeye aktarılan ışık enerjisi miktarına eşittir.

Buna göre X ve Y şehirlerinin coğrafi konumları ve bu şehirlerde gerçekleşen mevsimsel olaylarla ilgili yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Dünya üzerindeki coğrafi konumları birbirinden farklı olan P ve R şehirlerinde, yatay ve düz bir zemine dik olarak yerleştirilen özdeş çubukların öğle vakti (yerel saat 12.00) oluşan gölgeleri bir yıl boyunca incelenmiş ve şu tespitlere ulaşılmıştır:

• P şehrinde: Çubuğun gölge boyu yılın hiçbir gününde sıfır olmamış ve oluşan gölge daima güney yönünü göstermiştir.
• R şehrinde: Çubuğun gölgesi 21 Haziran tarihinde güneyi, 21 Aralık tarihinde ise kuzeyi göstermiş; ayrıca yıl içinde iki farklı günde öğle vakti hiç gölge oluşmamıştır.

Buna göre P ve R şehirlerinin Dünya üzerindeki konumları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya'nın $23^\circ 27'$ olan eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yıllık hareketi nedeniyle yeryüzündeki bir merkeze Güneş ışınlarının öğle vakti düşme açısı yıl boyunca sürekli değişim gösterir. Dönenceler ($23^\circ 27'$ Kuzey ve $23^\circ 27'$ Güney) dışında kalan enlemlerde, yıl içindeki en büyük düşme açısı ile en küçük düşme açısı arasındaki fark daima eksen eğikliğinin iki katına ($46^\circ 54'$) eşittir. Ancak dönenceler arasında kalan enlemlerde Güneş ışınları yılda iki defa $90^\circ$'lik dik açıyla düştüğü için bu açısal fark $46^\circ 54'$ değerinden daha küçük gerçekleşir.

Buna göre, yeryüzünde coğrafi konumları belirtilen aşağıdaki merkezlerden hangisinde yıl boyunca öğle vakti Güneş ışınlarının düşme açısının maksimum değeri ile minimum değeri arasındaki açısal fark en küçüktür?

Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı küçüldükçe ışınların atmosferde katettiği yol uzar ve atmosfer tarafından tutulma oranı arttığı için yeryüzünde birim alana aktarılan enerji miktarı azalır. Özdeş atmosferik şartlara sahip ve dönenceler dışında yer aldığı bilinen iki farklı istasyonda 21 Aralık tarihinden 21 Haziran tarihine kadar geçen altı aylık süreçte yapılan gözlemlerde şu bilgilere ulaşılmıştır:

• I. istasyonda: Öğle vakti Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol sürekli kısalmış, birim yüzeye aktarılan ısı enerjisi düzenli artmış ve gece ile gündüz süreleri arasındaki fark önce azalarak sıfırlanmış, ardından yeniden artmıştır.
• II. istasyonda: Öğle vakti Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol sürekli uzamış, birim yüzeye aktarılan ısı enerjisi düzenli azalmış ve süreç başında geceden daha uzun olan gündüz süresi sürecin sonunda geceden daha kısa hâle gelmiştir.

Buna göre bu istasyonlar ve belirtilen süreçteki değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya'nın Güneş etrafındaki eliptik yörünge hareketi esnasında Güneş'e en yakın olduğu tarih Ocak ayı başı (günberü), en uzak olduğu tarih ise Temmuz ayı başıdır (günöte). Bir araştırmacı, Dünya'nın bu konumları ile yeryüzündeki mevsimsel süreçleri inceleyerek şu tespitleri kaydetmiştir:

I. Ocak ayında Dünya Güneş'e en yakın konumda olmasına rağmen Kuzey Yarım Küre'de kış mevsimi yaşanmaktadır.
II. Temmuz ayında Dünya Güneş'e en uzak konumda olmasına rağmen Kuzey Yarım Küre'de yaz mevsimi yaşanmaktadır.
III. Kuzey Yarım Küre'de kış mevsiminin yaşandığı dönemdeki yörünge hızı, yaz mevsiminin yaşandığı dönemdeki yörünge hızından daha yüksektir.

Yapılan bu gözlem ve tespitler dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Dünya üzerinde farklı enlemlerde yer aldıkları bilinen K, L ve M şehirlerinde yıl boyunca yapılan gözlemler sonucunda şu bilgilere ulaşılmıştır:

• K şehrinde: Bir takvim yılı boyunca tüm günlerde gece ve gündüz süreleri birbirine eşittir.
• L şehrinde: 21 Mart ile 23 Eylül tarihleri arasında gündüz süresi gece süresinden daima uzun olup 21 Haziran tarihinde öğle vakti yatay zemindeki dikey bir çubuğun gölgesi oluşmamaktadır.
• M şehrinde: 21 Aralık tarihinde yılın en uzun gündüzü yaşanmakta olup yıl boyunca öğle vakti yatay zemindeki dikey bir çubuğun gölgesi daima güney yönünü göstermektedir.

Buna göre K, L ve M şehirleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir fen bilimleri öğretmeni, öğrencilerinin eksen eğikliğinin mevsimsel ve astronomik olaylar üzerindeki etkilerini daha derinlemesine kavramalarını sağlamak amacıyla bir simülasyon hazırlamıştır. Bu simülasyonda Dünya'nın $23^\circ 27'$ olan mevcut eksen eğikliği $35^\circ$ olarak artırılmış, dolanma hızı ve yörünge özellikleri ise sabit tutulmuştur.

Buna göre Dünya'nın eksen eğikliğinin $35^\circ$ olarak modellenmesi durumunda gerçekleşecek değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir fen bilimleri araştırmacısı, Kuzey Yarım Küre'de dönenceler dışında yer alan bir K kentinde yıl boyunca Güneş ışınlarının düşme açısını, gündüz sürelerini ve hava sıcaklıklarını takip ederek şu iki bulguya ulaşmıştır:

• 1. Bulgu: Güneş ışınlarının öğle vakti en büyük açıyla düştüğü ve gündüz süresinin en uzun olduğu tarih 21 Haziran olmasına rağmen, yılın en yüksek ortalama sıcaklıkları Temmuz ayı sonlarında ölçülmüştür.
• 2. Bulgu: 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Güneş ışınlarının düşme açıları ve gündüz süreleri eşit olmasına rağmen, Eylül ayının ortalama sıcaklığı Mart ayına göre belirgin şekilde daha yüksek çıkmıştır.

Buna göre, araştırmacının elde ettiği bulguları açıklayan aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerindeki konumları birbirinden farklı olan K ve L şehirlerinde gerçekleştirilen gözlemler sonucunda şu verilere ulaşılmıştır:

• K şehrinde 21 Haziran tarihinde gündüz süresi 14 saat 30 dakika olarak ölçülmüş ve öğle vakti Güneş ışınlarının zeminle yaptığı açı yıl içindeki en büyük değerine ulaşmıştır.
• L şehrinde 21 Aralık tarihinde gündüz süresi 16 saat olarak ölçülmüş ve öğle vakti Güneş ışınlarının zeminle yaptığı açı yıl içindeki en büyük değerine ulaşmıştır.

Buna göre K ve L şehirleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde farklı coğrafi konumlarda yer alan X, Y ve Z şehirlerinde 23 Eylül tarihinden 21 Aralık tarihine kadar geçen üç aylık zaman diliminde kaydedilen veriler aşağıda verilmiştir:

• X şehrinde: Gündüz süresi gece süresini geçmiş ve gündüzlerin uzama eğilimi aralıksız devam etmiştir.
• Y şehrinde: Öğle vakti Güneş ışınlarının zeminle yaptığı açı her gün azalmış ve geceler gündüzlerden daha uzun kalmıştır.
• Z şehrinde: Gece ve gündüz süreleri arasındaki farkın sıfır olma durumu korunmuş, ancak öğle vakti cisimlerin gölge boyu her gün bir miktar uzamıştır.

Buna göre elde edilen verilere dayanarak X, Y ve Z şehirleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde Kuzey Yarım Küre'de $40^\circ$ Kuzey enlemi üzerinde yer alan K ve L şehirlerinin coğrafi konumları incelendiğinde, K şehrinin $29^\circ$ Doğu meridyeninde, L şehrinin ise $40^\circ$ Doğu meridyeninde yer aldığı tespit edilmiştir. Yükselti ve atmosferik koşulların her iki şehirde tamamen özdeş olduğu varsayılmaktadır.

Buna göre, bu iki şehirde gerçekleşen astronomik ve mevsimsel süreçlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde farklı konumlarda bulunan X ve Y şehirlerinde, açık havada yatay bir zemin üzerine yerleştirilen $1\text{ m}^2$ yüzey alanına sahip özdeş güneş panellerinin öğle vaktinde (yerel saat 12.00) ürettiği elektrik enerjisi miktarları ile bu şehirlerdeki gündüz süreleri belirli tarihlerde incelenmiş ve şu sonuçlara ulaşılmıştır:

• 21 Haziran: X şehrindeki panelin ürettiği elektrik enerjisi Y şehrindekinden fazladır ve X şehrinde ölçülen gündüz süresi Y şehrindekinden daha uzundur.
• 21 Aralık: Y şehrinde ölçülen gündüz süresi X şehrindekinden daha uzundur ve Y şehrindeki panelin ürettiği elektrik enerjisi X şehrindekinden fazladır.
• 23 Eylül: Her iki şehirde de gündüz süreleri eşit olmasına rağmen, X şehrindeki panelin ürettiği elektrik enerjisi Y şehrindekinden fazladır.

Buna göre X ve Y şehirlerinin Dünya üzerindeki konumları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dünya üzerinde dönencelerin dışında yer aldığı bilinen K ve L şehirlerinde, 21 Haziran tarihinden 23 Eylül tarihine kadar geçen üç aylık zaman diliminde yapılan gözlemler sonucunda şu bilgilere ulaşılmıştır:

• K şehrinde: Öğle vakti (yerel saat 12.00) yatay düzleme düşen Güneş ışınlarının geliş açısı sürekli küçülmüş ve gündüz süresi kısalmıştır; ancak bu dönemin tamamında gündüz süresi gece süresinden daha uzundur.
• L şehrinde: Öğle vakti (yerel saat 12.00) yatay düzleme düşen Güneş ışınlarının geliş açısı sürekli büyümüş ve gündüz süresi uzamıştır; ancak bu dönemin tamamında gündüz süresi gece süresinden daha kısadır.

Buna göre K ve L şehirleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?