Soru 1

Dünya üzerindeki X kenti Oğlak Dönencesi üzerinde, Y kenti ise Ekvator üzerinde yer almaktadır. 21 Aralık tarihinde öğle saatinde özdeş ve eşit miktarda enerji taşıyan Güneş ışık demetlerinin bu iki kentin zemininde aydınlattığı alanlar ve birim yüzeye aktarılan ısı enerjisi miktarları karşılaştırılmak isteniyor.

Buna göre X ve Y kentlerindeki zeminle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

A

X kentinde ışık demetinin aydınlattığı alan Y kentine göre daha geniş, birim yüzeye aktarılan enerji miktarı ise daha azdır.

B

Y kentinde ışık demetinin aydınlattığı alan X kentine göre daha dar, birim yüzeye aktarılan enerji miktarı ise daha fazladır.

C

X kentinde ışık demetinin aydınlattığı alan Y kentine göre daha dar, birim yüzeye aktarılan enerji miktarı ise daha fazladır.

D

Her iki kentte de ışık demetinin aydınlattığı alanlar eşit olup birim yüzeye aktarılan enerji miktarları farklılık gösterir.

Soru 2

Bir fen bilimleri öğretmeni, Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanımını ve eksen eğikliğini örneklendirmek için bir model tasarlıyor. Modelde, dönme ekseni $23^\circ 27'$ eğik olan özdeş bir küre üzerindeki K (Kuzey Yarım Küre) ve L (Güney Yarım Küre) noktalarına özdeş sıcaklık sensörleri yerleştirilmiştir. Küre, Güneş'i temsil eden sabit bir ışık kaynağının etrafında dolandırılırken belirli bir konumda durduruluyor ve eşit süre boyunca ışık altında bekletildiğinde K sensöründeki sıcaklık artışının L sensöründen belirgin şekilde fazla olduğu ölçülüyor.

Buna göre, K sensöründe sıcaklık artışının daha fazla olmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

K noktasının yer aldığı yarım küre Güneş'e doğru yöneldiği için ışınlar yüzeye daha dik açıyla ulaşmıştır.

B

K noktasında gece süresi gündüz süresinden daha uzun sürdüğü için gün içinde ısı birikimi yüksek olmuştur.

C

K noktası Güneş'e L noktasından daha yakın konuma geldiği için birim yüzeye düşen ışık miktarı artmıştır.

D

K noktasının bulunduğu yarım kürede eksen eğikliği etkisi kaybolduğu için yüzeydeki ısınma fazla olmuştur.

Soru 3

Kuzey Yarım Küre'de yer alan K şehri Yengeç Dönencesi üzerinde, L şehri ise Yengeç Dönencesi'nin daha kuzeyindeki bir enlemde bulunmaktadır. 21 Haziran tarihinde bu iki şehirde öğle vakti ve gün boyunca gerçekleşen durumlar gözlemlenmiştir.

Buna göre K ve L şehirleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

L şehrinde 21 Haziran günü yaşanan gündüz süresi K şehrindekine göre daha uzun gerçekleşir.

B

K şehrinde öğle vakti dik duran bir çubuğun gölge boyu L şehrindekinden daha uzun ölçülür.

C

K şehrinde Güneş ışınlarının atmosferde katettiği toplam yol L şehrindekinden daha uzundur.

D

L şehrinde öğle vakti birim yüzeye aktarılan Güneş enerjisi K şehrindekinden daha fazladır.

Soru 4

Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanımı nedeniyle yılın aynı gününde farklı yarım kürelerdeki bölgelere Güneş ışınları farklı açılarla ulaşır. Bir enerji şirketi, 30° Kuzey enleminde bulunan A kenti ile 30° Güney enleminde bulunan B kentinde yer alan özdeş güneş panellerinin 21 Aralık tarihindeki öğle saatlerindeki verimlerini karşılaştırmıştır.

Bu tarihte yapılan ölçümlere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

B kentinde ışınların atmosferde katettiği yol A kentine göre daha uzun olduğundan birim yüzeye ulaşan enerji miktarı daha azdır.

B

A kentinde Güneş ışınlarının yüzeye gelme açısı B kentine göre daha büyük olduğu için birim alana düşen enerji daha fazladır.

C

A kentinde gündüz süresi B kentine göre daha uzun olduğundan gün boyunca panellerin ürettiği toplam enerji miktarı daha yüksektir.

D

B kentinde Güneş ışınlarının yüzeye gelme açısı A kentine göre daha büyük olduğu için birim alana aktarılan enerji daha fazladır.

Soru 5

Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanımı sırasında, 21 Mart tarihinden 21 Haziran tarihine kadar geçen üç aylık zaman diliminde Güney Yarım Küre'de yer alan ve Oğlak Dönencesi üzerindeki bir kentte gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A

Öğle vakti dik yerleştirilen çubuğun gölge boyu uzar ve gece süresi kısalır.

B

Öğle vakti dik yerleştirilen çubuğun gölge boyu uzar ve gündüz süresi kısalır.

C

Öğle vakti dik yerleştirilen çubuğun gölge boyu kısalır ve gündüz süresi uzar.

D

Öğle vakti dik yerleştirilen çubuğun gölge boyu kısalır ve gece süresi uzar.

Soru 6

Dünya üzerinde Kuzey Yarım Küre'de ve aynı paralel (enlem) çizgisi üzerinde yer alan, ancak meridyenleri (boylamları) birbirinden farklı olan A ve B kentlerinde 21 Aralık tarihinde çeşitli gözlemler yapılmaktadır.

Buna göre 21 Aralık tarihinde A ve B kentleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Öğle vakti yerel saatleri farklı olduğu için bu kentlere Güneş ışınlarının öğle vakti geliş açıları birbirinden farklıdır.

B

Her iki kentte de yatay zemine dik konulan özdeş çubukların öğle vaktindeki en kısa gölgeleri aynı anda meydana gelir.

C

A kenti B kentine göre daha doğuda yer aldığından 21 Aralık tarihinde gün boyunca daha uzun gündüz süresi tecrübe eder.

D

Aynı paralel üzerinde yer aldıklarından dolayı her iki kentte de bu tarihte yaşanan gündüz süreleri birbirine eşittir.

Soru 7

Ekvator çizgisi üzerinde bulunan bir gözlem merkezinde, yatay zemine dik olarak yerleştirilmiş bir çubuğun yıl içerisindeki farklı tarihlerde öğle saatinde (12.00) oluşan gölge boyu ve gölge yönü takip edilmektedir.

Buna göre, Ekvator üzerindeki bu çubuğun öğle vakti gölge durumları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

21 Haziran tarihinde Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik geldiğinden, Ekvator'daki cismin öğle vakti gölgesi güneye düşer.

B

21 Aralık tarihinde Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik geldiğinden, Ekvator'daki cismin öğle vakti gölgesi güneye düşer.

C

21 Mart tarihinde Güneş ışınları Ekvator çizgisine dik geldiğinden, Ekvator'daki cismin öğle vakti gölgesi en uzun seviyededir.

D

23 Eylül tarihinde Güneş ışınları Ekvator çizgisine eğik geldiğinden, Ekvator'daki cismin öğle vakti gölgesi en uzun seviyededir.

Soru 8

21 Haziran ile 23 Eylül tarihleri arasında, Güney Yarım Küre'de Oğlak Dönencesi üzerinde yer alan A kenti ile Kuzey Yarım Küre'de Yengeç Dönencesi üzerinde yer alan B kentinde çeşitli iklimsel ve astronomik gözlemler yapılmaktadır.

Buna göre, belirtilen tarihler arasında A ve B kentlerinde gerçekleşen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

A kentinde birim alana aktarılan ısı enerjisi miktarı azalırken, B kentinde gündüz süresi her geçen gün uzar.

B

A kentinde öğle vakti oluşan gölge boyu her geçen gün uzarken, B kentinde Güneş ışınlarının gelme açısı büyür.

C

A kentinde Güneş ışınlarının gelme açısı her geçen gün küçülürken, B kentinde gece süresi her geçen gün kısalır.

D

A kentinde gündüz süresi her geçen gün uzarken, B kentinde birim alana aktarılan ısı enerjisi miktarı azalır.

Soru 9

Güneş ışınlarının yeryüzü ile yaptığı açı azaldıkça (ışınlar daha eğik geldikçe), ışınların atmosferde katettiği yol uzar. Yolun uzaması ise atmosferdeki gazlar ve tanecikler tarafından daha fazla Güneş enerjisinin soğurulmasına veya saçılmasına neden olur.

Kuzey Yarım Küre'de Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alan bir kentte, 21 Haziran ve 21 Aralık tarihlerinde öğle saatlerinde Güneş ışınlarının atmosferdeki durumu gözlemlenmiştir.

Buna göre, bu kentte 21 Aralık tarihinde 21 Haziran tarihine göre gerçekleşen durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Güneş ışınlarının gelme açısı küçüldüğü için atmosferde katettiği yol kısalmış ve birim yüzey daha çok ısınmıştır.

B

Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol daha uzun olup ışınların atmosferde tutulan enerji miktarı artmıştır.

C

Güneş ışınlarının gelme açısı büyüdüğü için atmosferde soğurulan enerji miktarı belirgin biçimde azalmıştır.

D

Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol daha kısa olup birim yüzeye aktarılan ısıl enerji miktarı azalmıştır.

Soru 10

Yengeç Dönencesi ile Ekvator arasında yer alan bir K kentinde, bir yıl boyunca öğle vakti (12.00) dikey konumdaki özdeş bir çubuğun gölge boyu ve gölge yönü kaydedilmiştir. Yapılan incelemelerde, yılda iki farklı tarihte öğle vakti çubuğun gölgesinin oluşmadığı (gölge boyunun sıfır olduğu) ve bu iki tarih arasındaki dönemde öğle vakti gölge yönünün güneye düştüğü, yılın diğer dönemlerinde ise gölge yönünün kuzeye düştüğü tespit edilmiştir.

Buna göre K kentinde gerçekleşen bu gözlem sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Güneş ışınları dik düştüğü tarihler arasında kentin kuzeyinden geldiği için öğle vakti oluşan gölge yönü güneye doğru gerçekleşir.

B

Işınların geliş açısının yılda iki kez en yüksek değere ulaşması dönenceler dışında bulunan bütün bölgelerde gözlemlenebilir.

C

Kentte öğle vakti gölge yönünün yıl boyunca değişkenlik göstermesi Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki günlük hareketinden kaynaklanır.

D

Gölge boyunun yılda iki defa sıfır olması kentin Oğlak Dönencesi ile Ekvator arasında kaldığının tek başına kesin bir kanıtıdır.

Soru 11

Kuzey Yarım Küre'de yer alan bir şehirde Güneş ışınlarının en büyük açıyla geldiği ve gündüz süresinin en uzun olduğu tarih 21 Haziran'dır. Buna karşın meteorolojik verilere göre bu şehirde yılın en yüksek ortalama hava sıcaklıkları genellikle temmuz ayı sonlarında gözlemlenmektedir.

Bu durumun ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A

Dünya'nın eksen eğikliğinin yaz aylarının ortasında kademeli olarak artış göstermesi

B

Yeryüzünün aldığı ısı enerjisini depolayarak net ısı birikiminin bir süre daha devam etmesi

C

Güneş ışınlarının temmuz ayında atmosferde katettiği mesafenin haziran ayına göre kısalması

D

Dünya'nın temmuz ayında Güneş'e daha yakın konuma gelerek daha fazla ısı enerjisi yutması

Soru 12

Dünya'nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanım hareketi, Güneş'in gökyüzünde izlediği görünür yolun ve doğuş-batış noktalarının yıl boyunca değişmesine neden olur. Kuzey Yarım Küre'deki bir gözlemci, 21 Mart tarihinde Güneş'in tam doğu noktasından doğup tam batı noktasından battığını; 21 Haziran tarihinde ise doğunun daha kuzeyinden doğup batının daha kuzeyinden battığını ve gökyüzünde daha yüksek bir yay çizdiğini tespit etmiştir.

Buna göre, gözlemcinin elde ettiği bu bulgulara dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A

21 Mart'ta Güneş ışınları dik açıyla geldiği için gökyüzünde katettiği yol en uzundur.

B

21 Haziran'da Güneş ışınlarının düştüğü açı küçüldüğü için gündüz süresi uzamıştır.

C

21 Haziran'da Güneş gökyüzünde daha uzun yol katettiği için gündüz süresi uzamıştır.

D

21 Mart'ta Dünya Güneş'e daha yakın konumda olduğu için gece ve gündüz süreleri eşittir.

Soru 13

21 Mart (ekinoks) tarihinde Güneş ışınları Ekvator'a öğle vakti dik ($90^\circ$) açıyla düşmektedir. Ekinoks tarihlerinde herhangi bir bölgeye Güneş ışınlarının öğle vakti geliş açısı, Ekvator'a olan uzaklık (enlem derecesi) arttıkça küçülmektedir.

Kuzey Yarım Küre'de yer alan K, L ve M şehirlerinde 21 Mart günü öğle vakti (12.00) yatay zemine dik olarak yerleştirilmiş özdeş çubukların gölge boyları ölçülmüş ve gölge boyları arasında $L > K > M$ ilişkisi tespit edilmiştir.

Buna göre K, L ve M şehirlerinin konumları ve gerçekleşen durumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Ekvator'a en yakın şehir M şehri iken Ekvator'a en uzak şehir L şehridir.

B

Ekvator'a en yakın şehir L şehri iken Ekvator'a en uzak şehir M şehridir.

C

Öğle vakti birim yüzeye düşen enerji miktarının en fazla olduğu yer L şehridir.

D

Öğle vakti Güneş ışınlarının yeryüzü ile yaptığı geliş açısı en az olan M'dir.

Soru 14

Bir araştırmacı, Dünya üzerinde farklı enlemlerde bulunan X, Y ve Z şehirlerinde yıl boyunca öğle saatinde (12.00) yatay düzleme dik konulan özdeş çubukların gölge yönlerini gözlemlemiş ve şu sonuçlara ulaşmıştır:

• X şehrinde çubuğun gölgesi yıl boyunca daima kuzey yönünü göstermektedir.
• Y şehrinde çubuğun gölgesi yıl boyunca daima güney yönünü göstermektedir.
• Z şehrinde çubuğun gölgesi yılın bazı dönemlerinde kuzey, bazı dönemlerinde güney yönünü göstermekte, yılda iki kez ise öğle vakti gölge oluşmamaktadır.

Buna göre X, Y ve Z şehirlerinin Dünya üzerindeki konumlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

X ve Y şehirleri dönenceler arasında yer alırken, Z şehri Kutup Dairesi içerisinde bulunmaktadır.

B

Y şehri Kuzey Yarım Küre'de yer alırken, Z şehri kesinlikle Ekvator çizgisi üzerinde bulunmaktadır.

C

Z şehri Yengeç Dönencesi üzerinde yer alırken, X şehri Güney Yarım Küre'de yer almaktadır.

D

X şehri Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde, Y şehri ise Oğlak Dönencesi'nin güney bölgesinde yer alır.

Soru 15

Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine dik olması, yani eksen eğikliğinin ortadan kalkması durumunda yeryüzünde gerçekleşecek durumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Güneş ışınları yıl boyunca yalnızca Yengeç ve Oğlak dönencelerine öğle vakti dik açıyla düşmeye devam eder.

B

Güneş ışınlarının yıl boyunca bir bölgeye geliş açısı sabit kalır ve mevsimsel sıcaklık değişimleri yaşanmaz.

C

Kutup bölgelerinde altı ay gündüz altı ay gece yaşanırken Ekvator'da gece ve gündüz süreleri yıl boyu değişir.

D

Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe gece ve gündüz süreleri arasındaki fark yıl boyunca artış gösterir.

Soru 16

Güney Yarım Küre'de yer alan ve Oğlak Dönencesi üzerinde bulunan bir kentte, 21 Haziran tarihinden 21 Aralık tarihine kadar geçen altı aylık zaman diliminde yaşanan değişimler gözlemlenmektedir.

Buna göre, belirtilen tarihler arasında bu kentte gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A

Öğle saatinde yatay zemindeki dik cisimlerin gölge boyu giderek kısalır.

B

Yüzeye aktarılan birim güneş enerjisi miktarı sürekli olarak azalır.

C

Güneş ışınlarının öğle vakti zeminle yaptığı açı kademeli olarak küçülür.

D

Gece süresi kademeli olarak uzarken gündüz süresi aynı oranda azalır.

Soru 17

Bir araştırmacı, Güneş ışınlarının gelme açısının yüzeydeki sıcaklık değişimine etkisini incelemek amacıyla özdeş iki el feneri ve özdeş iki termometre kullanarak aşağıdaki deney düzeneklerini hazırlıyor:

• 1. Düzenek: El fenerini zemine dik ($90^\circ$ açı ile) tutarak aydınlattığı dairesel bölgenin alanını ve 10 dakika sonraki sıcaklık artışını ölçüyor.
• 2. Düzenek: El fenerini zemine eğik ($40^\circ$ açı ile) tutarak aydınlattığı elips şeklindeki bölgenin alanını ve 10 dakika sonraki sıcaklık artışını ölçüyor.

Yapılan ölçümler sonucunda 1. düzenekteki termometrede gözlemlenen sıcaklık artışının 2. düzeneğe göre daha fazla olduğu tespit ediliyor.

Buna göre, bu deneyden elde edilen bulgular ve mevsimlerin oluşum süreci dikkate alındığında aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

A

Güneş ışınlarının gelme açısı büyüdükçe aydınlanan alan genişler ve yüzeydeki toplam enerji miktarı azalır.

B

Güneş ışınlarının dik geldiği bölgelerde aydınlanan alan daraldığı için birim yüzeye düşen ısı enerjisi miktarı artar.

C

Güneş ışınlarının eğik geldiği bölgelerde aydınlanan alan genişlediği için birim yüzeye düşen ısı enerjisi miktarı artar.

D

Güneş ışınlarının gelme açısı küçüldükçe aydınlanan alan daralır ve yüzeyde meydana gelen sıcaklık değişimi azalır.

Soru 18

Kuzey Yarım Küre'de Yengeç Dönencesi üzerinde bulunan K kenti ile Güney Yarım Küre'de Oğlak Dönencesi üzerinde bulunan L kentinde yılın belirli günlerinde öğle vakti (12.00) gözlemler yapılmaktadır.

21 Haziran tarihinde K kentinde ve 21 Aralık tarihinde L kentinde gerçekleşen durumlar karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A

Her iki kentte belirtilen tarihlerde Güneş ışınlarının atmosferde katettiği yol yıl içerisindeki en uzun mesafesindedir.

B

Her iki kentte belirtilen tarihlerde dik yerleştirilen özdeş çubukların öğle vaktindeki gölge boyu sıfır olarak ölçülür.

C

Her iki kentte belirtilen tarihlerde yılın en uzun gündüzü yaşanır ve bu tarihten itibaren gündüz süreleri kısalmaya başlar.

D

Her iki kentte belirtilen tarihlerde öğle vakti birim yüzeye aktarılan Güneş enerjisi miktarı yılın en yüksek değerindedir.

Soru 19

Kuzey Yarım Küre'de yer alan bir gözlemci, yıl boyunca Güneş'in doğduğu ve battığı ufuk noktalarını takip etmektedir. Gözlemci; 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde Güneş'in tam doğu noktasından doğup tam batı noktasından battığını kaydetmiştir.

Buna göre, bu gözlemcinin 21 Haziran (yaz gündönümü) tarihinde Güneş'in doğuş ve batış yönleriyle ilgili yaptığı gözlem aşağıdakilerden hangisidir?

A

Güneş, doğu noktasının kuzey yönünden doğup batı noktasının güney yönünden batmıştır.

B

Güneş, doğu noktasının kuzey yönünden doğup batı noktasının kuzey yönünden batmıştır.

C

Güneş, doğu noktasının güney yönünden doğup batı noktasının güney yönünden batmıştır.

D

Güneş, doğu noktasının tam merkezinden doğup batı noktasının tam merkezinden batmıştır.

Soru 20

Güneş enerjisi araştırmacıları, Yeryüzündeki belirli bir gözlem istasyonunda yıl boyunca yatay bir yüzeye birim zamanda düşen ortalama Güneş enerjisi miktarını incelemişlerdir. Yapılan ölçümlerde, bu bölgeye Güneş ışınlarının birim alana aktardığı enerjinin yıl içinde iki kez en yüksek seviyeye ulaştığı (mart ve eylül aylarında), iki kez ise nispeten daha düşük seviyelerde kaldığı (haziran ve aralık aylarında) tespit edilmiştir.

Buna göre ölçüm yapılan bu istasyonun Dünya üzerindeki konumu aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A

Oğlak Dönencesi üzerinde yer alan bir gözlem noktası

B

Yengeç Dönencesi üzerinde yer alan bir gözlem noktası

C

Kuzey Kutup Dairesi üzerinde yer alan bir gözlem noktası

D

Ekvator çizgisi üzerinde yer alan bir gözlem noktası

Mevsimlerin Oluşumu - Test 6

Hatalı Soru Bildirimi