Soru 1

1950'lerin sonlarına doğru Demokrat Parti hükümeti ile muhalefet arasındaki gerilimin tırmanmasında, 'Tahkikat Komisyonu'nun kurulması önemli bir rol oynamıştır. Bu komisyonun kurulması, demokratik hukuk devleti ilkeleri açısından hangi açıdan sorunlu bulunmuştur?

A

Askeri vesayetin siyaset üzerindeki etkisini artırması

B

Yargı yetkisini yasama organına devrederek kuvvetler ayrılığı ilkesini zedelemesi

C

Muhalefet partilerinin önerisiyle kurulmuş olması

D

Sadece ekonomik yolsuzlukları araştırmakla yetinmesi

E

Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşuna zemin hazırlaması

Soru 2

1950'lerde Türk toplumunda gözlemlenen hızlı değişimin boyutlarından biri de, radyo gibi kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıydı. Radyonun, siyasi propaganda ve toplumsal mobilizasyon üzerindeki etkisi bağlamında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A

Eğitim ve kültür alanında önemli bir rol oynamış, siyasi tartışmalardan uzak durmuştur.

B

Siyasi muhalefetin örgütlenmesi ve halkla iletişime geçmesinde en etkili platform olmuştur.

C

Sadece kent merkezlerinde etkili olmuş, kırsal kesime ulaşamamıştır.

D

Hükümetin politikalarını halka duyurmasında ve kamuoyu oluşturmasında önemli bir araç haline gelmiştir.

E

Yabancı kültürlerin ülke içine yayılmasını engelleyen bir araç olarak kullanılmıştır.

Soru 3

Demokrat Parti iktidarının ilk yılları, ekonomik refah ve iyimser bir atmosferle anılsa da, 1950'lerin ikinci yarısından itibaren ekonomik dengelerde bozulmalar yaşanmıştır. Bu bozulmaların temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

A

Hükümetin altyapı ve sanayi yatırımlarını finanse etmek için yoğun iç ve dış borçlanmaya gitmesi

B

Marshall Planı yardımlarının sona ermesi ve dış kaynak bulmakta zorlanılması

C

Tarım ürünleri fiyatlarındaki küresel düşüşler ve dış ticaret açığının artması

D

Düşük kur politikası nedeniyle ithalatın pahalı, ihracatın ise cazip hale gelmesi

E

Artan kamu harcamaları ve karşılıksız para basımı sonucu enflasyonun yükselişi

Soru 4

1950'ler Türkiye'sindeki siyasi yaşamda, çok partili hayata geçişle birlikte siyasi partiler arasındaki rekabetin giderek sertleştiği ve kutuplaşmanın arttığı görülmüştür. Bu durumun temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi daha az etkili olmuştur?

A

Ekonomik sıkıntıların artmasıyla toplumdaki gerilimin siyasi alana yansıması

B

Soğuk Savaş konjonktürünün getirdiği ideolojik bölünmelerin iç siyasete etkisi

C

Siyasi kültürün henüz oturmamış olması ve uzlaşma yerine çatışmacı üslubun benimsenmesi

D

Sanayileşmenin tamamlanmasıyla ortaya çıkan işçi sınıfının siyasi talepleri

E

İktidar partisinin muhalefet üzerindeki baskıları ve basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar

Soru 5

Demokrat Parti döneminin (1950-1960) ekonomik politikaları, önceki tek parti döneminin devletçi uygulamalarına kıyasla belirgin bir paradigma değişimi içermekteydi. Bu değişim, aşağıdaki alanlardan hangisinde en net şekilde gözlemlenebilir?

A

Yabancı sermayenin ülkeye girişine getirilen kısıtlamaların katı bir şekilde sürdürülmesi

B

Devletin ekonomik hayattaki düzenleyici rolünün tamamen ortadan kaldırılması

C

Merkezi planlamanın terk edilmesi ve tamamen serbest piyasa ekonomisine geçiş

D

Özellikle tarım sektöründe liberalleşme ve özel girişimin desteklenmesi

E

Sanayileşme stratejilerinin tamamen ithal ikamesinden ihracata yönelik üretime kaydırılması

Soru 6

1950'lerde Türkiye'nin eğitim sisteminde önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişikliklerden biri, tek parti döneminde kurulmuş olan ve kırsal kalkınmada önemli rol oynayan Köy Enstitüleri'nin kapatılması ve öğretmen okullarına dönüştürülmesidir. Bu kararın, Türkiye'nin kalkınma ve toplumsal yapı üzerindeki uzun vadeli en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A

Devletin eğitim üzerindeki ideolojik kontrolünün tamamen sona ermesi

B

Kentlerdeki eğitimli nüfusun artışıyla nitelikli işgücü havuzunun genişlemesi

C

Öğretmen yetiştirme programlarının Batı standartlarına tam olarak uyumlu hale gelmesi

D

Kırsal kalkınma modelinin sekteye uğraması ve aydınlanmacı misyonunun zayıflaması

E

Kırsal kesimdeki eğitim kalitesinin yükselmesi ve bölgesel eşitsizliklerin azalması

Soru 7

1950'li yıllarda Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, tek parti döneminin bürokratik elitlerinin etkisinin zayıflamasına yol açmıştır. Bu durum, Türkiye'deki güç dengeleri açısından hangi önemli değişime işaret eder?

A

Askerin siyaset üzerindeki denetleyici rolünün tamamen sona ermesine

B

Yerel yönetimlerin merkezi hükümet karşısında tam özerklik kazanmasına

C

İş dünyasının siyasi kararlar üzerindeki etkisinin tamamen ortadan kalkmasına

D

Üniversitelerin siyasi karar alma süreçlerinde belirleyici bir rol üstlenmesine

E

Sivil siyasetin güçlenerek bürokratik vesayetin aşılmasına yönelik bir adım

Soru 8

1950'lerde Türkiye'nin dış politikasında yaşanan en önemli değişimlerden biri, Batı Bloğu'na entegrasyon sürecinin hızlanması ve bu bağlamda atılan adımlardır. Bu süreçte, Türkiye'nin uluslararası arenadaki konumu ve jeopolitik stratejisi açısından hangi gelişme kritik bir dönüm noktası olarak kabul edilir?

A

Bağdat Paktı'na katılım

B

Kore Savaşı'na asker gönderme

C

Sovyetler Birliği ile saldırmazlık paktı imzalanması

D

Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeliği

E

Avrupa Konseyi'ne üyelik

Soru 9

1950'lerde Türkiye'de siyasi liberalleşme süreciyle birlikte dini pratikler ve semboller üzerindeki devlet kontrolünün yumuşatıldığı gözlemlenmiştir. Bu durum, toplumsal yaşamda hangi değişimin önünü açmıştır?

A

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın tamamen özerkleşerek devlet denetiminden çıkması

B

Medreselerin yeniden açılması ve dini eğitimin müfredata dahil edilmesi

C

Azınlık cemaatlerinin kendi dini okullarını açmalarına yönelik sınırlamaların tamamen kaldırılması

D

Kuran kurslarının yaygınlaşması, imam hatip okullarının sayısının artması ve ezanın yeniden Arapça okunmaya başlanması

E

Laiklik ilkesinin anayasadan çıkarılmasına yönelik girişimlerin yoğunlaşması

Soru 10

1950'lerin Türkiye'sinde çok partili siyasi hayata geçiş, siyasal katılımcılığı artırmış ve farklı toplumsal kesimlerin sesini siyaset sahnesine taşımıştır. Bu bağlamda, siyasal sistemdeki temsiliyetin en önemli artışı hangi alanda gözlemlenmiştir?

A

Kırsal kesimdeki seçmenlerin siyasal tercihlerinin ve beklentilerinin daha belirgin hale gelmesi

B

Askeri bürokrasinin siyasi karar alma süreçlerindeki rolünün artması

C

Yüksek öğretim kurumlarının üniversite özerkliğini tamamen elde etmesi

D

Kentli entelektüel sınıfın siyasal partilerdeki etkisinin zirveye ulaşması

E

İşçi sendikalarının mecliste doğrudan temsil edilmeye başlaması

Soru 11

1950'lerdeki ekonomik büyümenin önemli bir kaynağı da tarım sektöründeki gelişmelerdi. Ancak bu büyüme, özellikle 1954 sonrasında bazı kronik sorunları beraberinde getirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi, tarımsal büyümenin sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyen bir faktör olarak gösterilemez?

A

Tarımsal üretimin büyük ölçüde iklim koşullarına bağımlı olması

B

Devletin tarımsal ürün alım ve fiyat destekleme politikaları

C

Tarımda modern sulama tekniklerinin ve gübre kullanımının yaygınlaşmaması

D

Tarım sektöründeki sübvansiyonların azaltılması ve üreticiye verilen desteklerin kesilmesi

E

Tarım ürünleri fiyatlarındaki küresel dalgalanmalar

Soru 12

1950'lerde tarım sektöründe yaşanan gelişmeler, Türkiye ekonomisinde ve toplumsal yapısında önemli dönüşümlere yol açmıştır. Özellikle tarımda makineleşmenin artışı ve üretimin teşvik edilmesi, uzun vadede hangi toplumsal sorunu tetiklemiştir?

A

Kırsal nüfusun istihdam imkanlarını daraltarak kentlere göçü hızlandırmıştır.

B

Geleneksel tarım ürünlerinin çeşitliliğini azaltmıştır.

C

Küçük çiftçilerin arazi sahipliğini tamamen ortadan kaldırmıştır.

D

Kentlerde nitelikli işgücü eksikliğini derinleştirmiştir.

E

Tarımsal ihracatın tamamen durmasına neden olmuştur.

Soru 13

Demokrat Parti'nin ilk yıllarındaki popülerliğinin arkasındaki önemli nedenlerden biri, halkla kurduğu 'hürriyet' ve 'demokrasi' söylemiydi. Ancak iktidarının sonlarına doğru bu söylemden uzaklaşılarak muhalefet ve basına yönelik kısıtlamalar artmıştır. Bu durum, Türkiye'deki demokratikleşme sürecinin hangi kırılganlığını ortaya koymuştur?

A

Askeri müdahalelerin demokrasi üzerindeki kalıcı etkilerini

B

Ekonomik istikrarsızlığın siyasi katılıma olumsuz etkisini

C

Uluslararası aktörlerin iç siyasete müdahalesinin gücünü

D

Siyasi aktörlerin iktidar pratiğinde demokratik teamüllere bağlılık konusunda sorunlar yaşamasını

E

Sivil toplum kuruluşlarının yeterince gelişmemiş olmasını

Soru 14

1950'li yıllarda Adnan Menderes hükümetinin dış politikada özellikle ABD ve Batı ülkeleriyle yakınlaşması, Türkiye'nin uluslararası arenadaki konumunu değiştirmiştir. Bu yakınlaşmanın ardındaki temel motivasyon aşağıdakilerden hangisi olarak analiz edilebilir?

A

Türk Cumhuriyetleri ile kültürel ve ekonomik entegrasyonu sağlamak

B

Ekonomik kalkınma için Marshall Planı gibi Batı yardımlarından faydalanmak ve Sovyet tehdidine karşı güvenlik şemsiyesi altına girmek

C

Avrupa Birliği'ne tam üyelik sürecini hızlandırmak

D

Ortadoğu ülkeleriyle askeri bir blok oluşturarak İsrail'e karşı ortak hareket etmek

E

Sovyetler Birliği ile ittifak kurarak bölgesel güç dengesini değiştirmek

Soru 15

1950'ler Türkiye'sinin sosyo-ekonomik dönüşümünde belirleyici rol oynayan faktörlerden biri de kırsal kesimden kentlere yoğun göç hareketidir. Bu göçün, kentleşme dinamikleri üzerindeki en önemli etkilerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A

Kentlerin altyapı ve hizmet kapasitelerinin göç hızına paralel olarak güçlenmesi

B

Kırsal kesimde işgücü açığının oluşması ve tarımda makineleşmenin zorunlu hale gelmesi

C

Siyasi partilerin kırsal alana yönelik politikalarını göz ardı ederek kent merkezlerine odaklanması

D

Kent çeperlerinde 'gecekondu' yerleşimlerinin yaygınlaşması ve plansız kentleşmenin hız kazanması

E

Tarımsal üretimin verimliliğinin düşerek gıda arzında sürekli sorunlar yaşanması

Soru 16

1950'lerde Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile ilişkileri, Soğuk Savaş'ın getirdiği gerilimlerle şekillenmiştir. Türkiye'nin bu dönemdeki Sovyet tehdidine karşı aldığı en önemli jeopolitik stratejik karar, uluslararası ittifaklar açısından hangisidir?

A

Ortadoğu'daki Arap ülkeleriyle yakınlaşarak Pan-İslamcı bir politika izlemek

B

NATO'ya üye olarak kolektif savunma sistemi içinde yer almak

C

Bağımsız ve tarafsız dış politika ilkesini benimsemek

D

Birleşmiş Milletler'in askeri operasyonlarından uzak durmak

E

Balkan Paktı'nı kurarak bölgesel bir savunma bloğu oluşturmak

Soru 17

1950'lerde Türkiye'de yaşanan 'Varlık Vergisi' uygulaması gibi olağanüstü ekonomik tedbirler olmamasına rağmen, dönemin hükümetleri ekonomik krizi aşmak için farklı araçlara başvurmuştur. Bu araçlardan biri de 1958 yılında çıkarılan 'İstikrar Kararları'dır. Bu kararların temel amacı nedir?

A

Sanayileşmeyi devlet eliyle hızlandırarak özel sektörü devre dışı bırakmak

B

Tarımsal üretimi tamamen serbest piyasa koşullarına terk ederek devlet desteğini kaldırmak

C

Askeri harcamaları artırarak savunma sanayisini güçlendirmek

D

Enflasyonu düşürmek, dış ticaret açığını kapatmak ve döviz kıtlığını gidermek için kapsamlı bir ekonomik reform paketi uygulamak

E

Ekonomiyi tamamen dışa kapatarak ithal ikamesine ağırlık vermek

Soru 18

1950'li yıllarda Türkiye'deki siyasi ve toplumsal kutuplaşmanın, 27 Mayıs 1960 askeri darbesine zemin hazırlayan koşullar arasında önemli bir yeri vardır. Bu kutuplaşmanın en yoğun yaşandığı alanlardan biri, basının siyasi gelişmelerdeki rolü olmuştur. Dönemin basın-iktidar ilişkilerini eleştirel bir yaklaşımla analiz ettiğimizde, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu döneme ait en doğru tespittir?

A

Basın, iktidar ve muhalefet arasında giderek derinleşen bir kutuplaşma aracı haline gelmiş, iktidarın baskılarına maruz kalmıştır.

B

Basın, siyasi gelişmelerden bağımsız olarak sadece toplumsal ve kültürel konulara odaklanmıştır.

C

Basın, siyasi partiler arasında tam bir tarafsızlık sergileyerek kamuoyunu objektif bilgilendirmeyi başarmıştır.

D

Uluslararası basın kuruluşları, Türkiye'deki siyasi gerilimi azaltmak için aktif rol oynamıştır.

E

İktidar, basın özgürlüğünü genişleterek farklı görüşlerin serbestçe ifade edilmesine olanak sağlamıştır.

Soru 19

Türkiye'nin 1950'lerdeki hızlı kentleşme sürecinin toplumsal yapıya etkileri arasında aşağıdakilerden hangisi daha az belirgindir?

A

Kentsel yaşam tarzının ve tüketim alışkanlıklarının yaygınlaşması

B

Kırsal kesimdeki eğitim seviyesinin kentlerle eşitlenmesi

C

Geleneksel aile yapısının ve komşuluk ilişkilerinin dönüşüme uğraması

D

Kentlerdeki mevcut sosyal hizmetlerin ve altyapının yetersiz kalması

E

Sosyo-kültürel farklılıkların ve çatışmaların ortaya çıkması

Soru 20

1950'lerin ortalarından itibaren Türkiye ekonomisinde kronikleşen sorunlardan biri de döviz sıkıntısıydı. Bu durumun, ülkenin dış ticaret politikaları üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A

Altın rezervlerinin eritilerek dış borçların kapatılması

B

İhracatı artırmak için yerli üreticilere yönelik teşviklerin kaldırılması

C

İthalatın serbestleştirilerek dış pazarlara entegrasyonun hızlandırılması

D

Yabancı sermayeye ülkeye giriş için ek vergiler getirilmesi

E

Döviz rezervlerini korumak amacıyla ithalatın kısıtlanması ve dış ticaretin devlet kontrolünde sıkılaştırılması

2. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya - Test 7

Hatalı Soru Bildirimi